• Inspiratie

Scrum Master wegbezuinigd. De laan uit. Niet nodig. En dan?

Scrum schrapt de projectleider. Bewust. Want in een zelforganiserend team heeft niemand een baas nodig die vertelt wat er moet gebeuren. Maar de taken van die projectleider, die zijn niet verdwenen. Ze zijn herverdeeld, over de Product Owner, de Scrum Master en de Developers. Elk met hun eigen verantwoordelijkheid, elk met hun eigen speelveld. Dat systeem werkt, als je het intact laat. Maar wat gebeurt er als je er één rol uittrekt?

Scrum verdeelt de verantwoordelijkheden die vroeger bij de projectleider lagen over drie rollen. De Developers bewaken hun eigen kwaliteit, plannen hun Sprint zelf en zijn verantwoordelijk voor het Increment. De Scrum Master zorgt voor een soepel werkproces, bewaakt de gezondheid van het team, faciliteert de Scrum Events en coacht zowel het team als de organisatie richting meer wendbaarheid. De Product Owner beheert de visie op het product, stakeholdermanagement, roadmap, prioritering van de backlog en het bewaken van het budget. Drie rollen. Drie domeinen. Eén systeem dat staat als een huis, zolang alle muren overeind staan.

Wat er echt verdwijnt als de Scrum Master wegvalt

Stel: de Scrum Master wordt wegbezuinigd. Wat gebeurt er dan met de taken? Ze verdwijnen niet. Ze worden opgepakt. Vaak stilzwijgend, vaak door de Product Owner. Die neemt de retrospectives over, faciliteert de Sprint Planning, bemiddelt in teamconflicten, coacht de Developers en bewaakt het proces. Bovenop alles wat al op zijn of haar bord lag. En dat bord was al vol. Bijna één op de vijf Product Owners ervaart structureel een te hoge werkdruk. De helft van alle Product Owners geeft aan dat stakeholdermanagement al de meeste tijd opslokt. Dat is nog zonder de Scrum Master taken erbij. Tel op. En reken uit.

De Product Owner koos niet voor HR taken

Mensen worden Product Owner omdat ze iets willen bouwen. Een dienst willen verbeteren, een markt willen veroveren en klantwaarde willen creëren. Ze kozen voor een ondernemende rol, met een ondernemersmentaliteit. Visie. Strategie. Richting. Dat zijn de skills die ze willen inzetten en verder willen ontwikkelen.

Teamcoaching, conflictbemiddeling, procesverbetering, het lerend vermogen van een team bewaken: dat zijn andere skills. Waardevolle skills. Maar andere skills. Als je daarvoor had gekozen, dan had je wel Scrum Master geworden. Dit is geen verwijt, dit is een constatering. De rollen bestaan niet voor niets naast elkaar.

Een Product Owner die ook Scrum Master speelt, wordt vroeg of laat gedwongen te kiezen. En dan wint bijna altijd de waan van de dag. De stakeholders trekken. De backlog vraagt aandacht. De procesverantwoordelijkheid schuift naar de achtergrond. Met als gevolg: een team dat niet groeit, een werkproces dat sluimert en een Product Owner die op twee stoelen zit en nergens echt goed op zit.

De stille hiërarchie die ontstaat

Er is nog een probleem, en dat is misschien wel het gevaarlijkste. Als de Product Owner ook de procesverantwoordelijkheid draagt, krijgt diegene automatisch meer invloed op hoe het team werkt. Niet omdat ze dat willen. Maar omdat ze overal bij betrokken zijn. Het team voelt dat. En begint te wachten. Op goedkeuring. Op richting. Op de Product Owner die zegt wat er moet gebeuren. Zo wordt zonder enige kwade bedoelingen het zelforganiserende karakter van het team langzaam opgeruimd. De empirische basis van Scrum verdampt. En dan vraagt iedereen zich af waarom het niet meer werk.

De echte vraag achter de bezuiniging

In trainingen zeggen we weleens: Work yourself out of a job. Dan heb je het goed gedaan. Maar dat betekent wel dat het team volledig op orde is, de organisatie soepel draait en de Product Owner compleet in zijn of haar kracht staat. En dat is zelden de reden waarom de Scrum Master verdwijnt.

Heeft die Scrum Master zijn of haar meerwaarde zichtbaar gemaakt? Naar het team, naar de Product Owner, maar zeker ook naar de organisatie en het management? Want een Scrum Master die onzichtbaar opereert, is kwetsbaar. Niet omdat de rol niet waardevol is, maar omdat waarde die je niet ziet, niet telt in een bezuinigingsronde.

Een goede Scrum Master laat zien wat er beter gaat. Meet de gezondheid van het team. Maakt inzichtelijk waar obstakels zitten en wat het kost als die blijven liggen. Dat is geen politiek spel. Dat is gewoon communiceren in de taal van de organisatie. Wil je weten hoe je dat aanpakt? In onze Scrum Master trainingen werken we daar expliciet aan.

De boodschap aan Product Owners

En dan nog even direct tegen elke Product Owner die dit herkent: laat je niet voor het karretje spannen. Je bent geen Scrum Master. Je kunt die rol niet er even bij doen, hoe capabel je ook bent. Jij bent er voor de visie, de markt, de klant. Niet voor het faciliteren van retrospectives en het coachen van teamdynamiek. Leg de bal terug. Benoem wat er mist. Maak zichtbaar wat de Scrum Master deed. Niet als klaagzang, maar als zakelijk argument. Bekijk ons Product Owner Master Track voor verdieping in jouw rol.